De Dorpen

Elk van de 7 dorpen heeft zijn eigen bijzondere monumenten en/of culturele bezienswaardigheden.
Zo kent Schermerhorn zijn drie mooie nog in werking zijnde molens en museum het “Kleinste Huisje”. Dit museum is het laatste tuinderhuisje zoals er vele op het oude Schermereiland stonden. Eertijds woonden in deze huisjes huishoudens bestaande uit tien of meer personen. Het huisje is ingericht met een collectie gebruiksvoorwerpen uit grootmoeders tijd. Op de Molendijk bevindt zich het Museumgemaal Wilhelmina. Het museumgemaal Wilhelmina is een van de drie elektrische hoofdgemalen van de Schermer die van 1928 tot en met 1995 de waterhuishouding van de 5.000 hectare grote, 17e eeuwse droogmakerij regelde. Nu is het gemaal, gebouwd in de stijl van de Amsterdamse school, in gebruik als museum.

Grootschermer heeft diverse kunstgalerieën. Bij Galerie Le Pignon wordt permanent kunst voor binnen en buiten van verschillende nationale en internationale kunstenaars getoond. De Expostal 13 is geopend met diverse wisselende exposities. Aan het Haviksdijkje 5 in Grootschermer ligt verscholen op de grens van de eilandspolder en de drooggemalen Schermer “Museum en beeldentuin Nic Jonk,” kunst en natuurschoon in harmonie: de nalatenschap van beeldhouwer Nic Jonk, de beeldentuin met 35 bronzen sculpturen én een museum waar op dit moment een expositie te bezichten is van de 6 kinderen Jonk; Marc, Saskia, Barbara, Zeger, Rogier, Gabriella en werk van Greet Jonk-Commandeur, de dichteres. Museum en Beeldentuin Nic Jonk exposeert beelden van Nic Jonk en heeft tevens werken en fotomateriaal van kunstenaars die er in het verleden hebben geexposeerd, zoals Karel Appel, Anton Heyboer en Herman Brood.

Het prachtige raadhuis van Graft (1613) met zijn fraaie exterieur en interieur is meer dan een bezoek waard. Op de begane grond draait het videoprogramma De geschiedenis van Graft. Er is regelmatig een kleine tentoonstelling te zien. Tot 1951 heeft naast het raadhuis van Graft de Hervormde Kerk gestaan. Bij de sloop zijn de muren tot 80 cm hoogte blijven staan om als omlijsting te dienen voor de kerkvloer. Deze vloer bestaat uit 152 grafzerken, grotendeels uit de Gouden Eeuw. Op de zerken, diverse voorzien van fraaie medaillons, prijken de namen van rijke en machtige lieden uit de geschiedenis; reders, walviscommandeurs en zelfs een slavenhandelaar. De zerkenvloer is onlangs gerestaureerd en is nu als stilte- en bezinningsplek nieuw  leven ingeblazen.

Op de Kleine Dam in De Rijp zult u het prachtige 17e eeuwse door Jan Adriaanszn Leeghwater in Hollandse renaissancestijl ontworpen raadhuis tegenkomen. Op de nabijgelegen Grote Dam staat de Grote Kerk, voorzien van prachtig gebrandschilderde ramen. De kerk werd tijdens een uitslaande brand, die De Rijp in 1654 grotendeels in as legde, behoorlijk verwoest. De herbouw, ± 350 jaar geleden, heeft ervoor gezorgd dat de gebrandschilderde ramen tot een van de mooiste van Nederland behoren. Wie voor het eerst de Grote Kerk in De Rijp bezoekt merkt direct de grote rijkdom aan kleuren op. De schitterende ramen zijn een feest voor het oog, vooral als de zon schijnt. Maar op een dag met de zon achter een wolkenlucht is de lichtspreiding mooier, zijn de ramen dieper van kleur waardoor de fijne details van de tekening beter zichtbaar zijn.

Het dorp Driehuizen lag eens aan de rand van de “Schermeer”. Een vloedgolf uit het westen deed het in één keer wegvagen. Het meer werd ingepolderd en vormde de bodem van droogmakerij de Schermer.
Driehuizen, West- en Oost-Graftdijk zijn pittoreske dorpjes ,waar u niet al te snel doorheen moet gaan. Even stil staan en volop genieten van het oude dorpsbeeld is zeker de moeite waard.

In Zuidschermer staat Het Zwarte Kerkje en Het Schooltje. Het Zwarte Kerkje is gevestigd in een in 1665 gebouwde stolpboerderij. Het Schooltje dateert van 1790. Bezienswaardigheden in de kerk zijn de preekstoel, de doopboog, de kroonluchter, het orgel, het torenuurwerk en de vierkante bouwstijl. Het Zwarte Kerkje is vrij toegankelijk.